Niedoczynność tarczycy jest chorobą spowodowaną niedoborem hormonów tarczycy.
Charakteryzuje się spowolnieniem funkcji psychicznych i motorycznych, sennością, marznięciem, suchością skóry, wypadaniem włosów, zaparciami, przybywaniem na wadze, obrzękiem powiek i twarzy, chrypką, hipercholesterolemią a u dzieci powoduje zaburzenia rozwoju ogólnego.
W badaniach laboratoryjnych cechuje się obniżonym stężeniem wolnej tyroksyny fT4 i podwyższonym stężeniem TSH.
Niedoczynność tarczycy występuje 5 razy częściej u kobiet niż u mężczyzn. W populacji dorosłych niedoczynność tarczycy występuje u 5-7 % kobiet i 1 % mężczyzn. Ryzyko jej wystąpienia wzrasta gwałtownie z wiekiem.
Chociaż największe ryzyko zachorowania dotyczy ludzi starszych, to niedoczynność tarczycy może się pojawiać także u dzieci i ludzi młodych. Wśród młodej populacji grupą szczególnie narażoną są kobiety w okresie poporodowym.
Subkliniczna, inaczej utajona niedoczynność tarczycy jest to wstępny okres choroby wyrażający się mało charakterystycznymi objawami, tj.: osłabienie pamięci, zwolnione tempo myślenia, nastroje depresyjne, stan chronicznego zmęczenia, przybywanie na wadze, suchość skóry oraz marznięcie. Związana jest ze wzrostem stężenia cholesterolu i triglicerydów we krwi, co zwiększa ryzyko miażdżycy i zawału serca.
Wyniki licznych badań klinicznych potwierdzają, że pacjenci cierpiący na tą postać niedoczynności tarczycy są aż 2-krotnie bardziej narażeni na wystąpienie choroby wieńcowej w porównaniu do osób zdrowych.
U kobiet w wieku rozrodczym utajona niedoczynność tarczycy nie daje żadnych dolegliwości, ale może spowodować kłopoty z zajściem w ciążę, nieprawidłowy jej przebieg oraz wpłynąć na gorszy rozwój umysłowy dziecka.
Choroba jest trudna do rozpoznania, dlatego, że jej objawy są słabo wyrażone lub można je pomylić z fizjologicznymi objawami starzenia się organizmu. Wykryć ją można tylko na podstawie oznaczenia określonych hormonów we krwi. Wczesne rozpoznanie schorzenia i wdrożenie leczenia jest bardzo ważne, ponieważ nie tylko poprawia jakość życia, ale przeciwdziała groźnym następstwom ze strony układu krążenia, a młodym kobietom umożliwia posiadanie w pełni zdrowego potomstwa.
Leczenie polega na przyjmowaniu doustnego preparatu l-tyroksyny i okresowym wykonywaniu kontrolnych oznaczeń hormonów we krwi. Badania naukowe wykazały, że leczenie powoduje poprawę pamięci i nastroju oraz obniżenie stężenia cholesterolu oraz triglicerydów. Rozwój umysłowy dzieci jest lepszy, jeśli ich matki miały w okresie ciąży dostatecznie wysokie stężenia hormonów tarczycy.
W badaniach laboratoryjnych cechuje się podwyższonym stężeniem TSH i prawidłowymi poziomami T4 i T3.
Utajona niedoczynność tarczycy występuje częściej niż pełnoobjawowa niedoczynność tarczycy. Dotyczy od 4 do 10 % populacji ogólnej i aż 20% po 60 roku życia, Można ją stwierdzić u co 5 kobiety i u co 6 mężczyzny po 74 roku życia.
Niestety z powodu braku odczuwalnych objawów często pozostaje nierozpoznana i pacjenci nie wiedzą o tym, że pogorszenie ich samopoczucia ogólnego wywołane jest właśnie tą chorobą.
Przyczyny wywołujące pierwotną niedoczynność tarczycy to:
Przyczyny niedoczynności tarczycy pochodzenia centralnego (związane ze złą regulacją przez ośrodki znajdujące się w mózgowiu) są następujące:
Objawy niedoczynności tarczycy zależą od wieku chorego, długości trwania choroby i stopnia niedoboru hormonów tarczycy.
Podejrzenie kliniczne niedoczynności tarczycy musi być potwierdzone wynikami badań hormonalnych – stężenia TSH i fT4 we krwi.
W przypadkach pierwotnej niedoczynności tarczycy stężenie TSH we krwi ulega podwyższeniu, a stężenie fT4 obniżeniu.
W razie podwyższonego stężenia TSH i prawidłowych poziomów fT4 i fT3 rozpoznajemy subkliniczną in. utajoną nadczynność tarczycy.
Leczenie niedoczynności tarczycy jest leczeniem substytucyjnym, polega na doustnym podawaniu preparatu l-tyroksyny w 1 porannej dawce, na czczo.
U ludzi młodych leczenie prowadzone jest energicznie, natomiast u ludzi starszych dość ostrożnie, łagodnie zwiększając dawki leku.
Niedoczynność tarczycy jest chorobą przewlekłą, często utrzymującą się przez całe życie. Jednak prawidłowe leczenie, rozpoczęte we właściwym czasie może całkowicie usunąć wszystkie jej objawy i umożliwia prowadzenie aktywnego życia zawodowego i rodzinnego.
Podczas przyjmowania preparatów hormonalnych (l-tyroksyny) należy zwrócić szczególną uwagę na czas i rodzaj spożywanych posiłków. Do pokarmów utrudniających wchłanianie l-tyroksyny z przewodu pokarmowego należą:
W tych przypadkach należy odstąpić od diety wegetariańskiej, zażywać l-tyroksynę 2 godziny wcześniej niż preparaty żelaza i glinu oraz 4-5 godzin wcześniej niż cholestyraminę i kolestipol.
Szereg czynników zdrowotnych może utrudniać wchłanianie l-tyroksyny z przewodu pokarmowego. Należą do nich:
W części przypadków, mimo prawidłowo prowadzonego leczenia nie udaje się uzyskać właściwego poziomu hormonów we krwi a co za tym idzie również wyrównania metabolicznego. W tej grupie chorych, u pacjentów z utrudnionym wchłanianiem l-tyroksyny oraz u ludzi z całkowitym brakiem tarczycy stosuje się preparaty łączone; l-tyroksynę z trijodotyroniną.
